Çoklu Krizler Çağında Çocuk Yaşta Evlilikler

Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği, kadınların ve kız çocukların insan haklarının korunması, geliştirilmesi, kamusal ve özel tüm alanlarda toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması amacıyla 2008 yılında Ankara’da kuruldu. Cinsiyetçi, sağlamcı, türcü, ırkçı ve homofobik tüm ayrımcı kalıp yargıların kadınların ve kız çocukların yaşamına etkilerini görünür kılmak üzere ülke genelinde projeler tasarlayıp uygulayan, bu çalışmaların hem sürecini hem de sonuçlarını kanıt temelli savunuculuk ve farkındalık yaratma amaçlı iletişim faaliyetleri ve araştırmalarla destekleyip yaygınlaştıran Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği, çalışmalarını yerel ve uluslararası düzeyde dört ana program altında yürütüyor: •Kız Çocuklar için STEAM (Bilim, Teknoloji, Mühendislik, Sanat ve Matematik), •Çocuk Yaşta, Erken ve Zorla Evliliklerle Mücadele, •Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bakış Açısıyla Eleştirel Medya Okuryazarlığı, •Savunuculuk için Sanat.

Çoklu Krizler Çağında Çocuk Yaşta Evlilikler Araştırması, Eşit Haklar için İzleme Derneği (ESHİD) ve İnsan Hakları Bilgi ve Belge Sistemleri (HURIDOCS) ortaklığında Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu finansmanıyla yürütülen İzleme ve Savunuculuk Ortaklıkları Yoluyla Türkiye’deki Dezavantajlı Grupların Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklarının Desteklenmesi Projesi alt hibe programı kapsamında desteklendi. Araştırma, Kadına Özgürlük ve Eşitlik Derneği’nin (KÖVED) el birliğiyle Mayıs 2024’te Adana’nın Yüreğir ilçesinde toplam dokuz lokasyonda gerçekleştirildi. Bu araştırmayla; toplumsal, ekonomik, politik ve ekolojik krizlerin ayrımcılık ve hak ihlalleri yaşayan topluluklar, haneler ve yerleşim bölgelerinde çocuk yaşta, erken ve zorla evlendirilmesi pratiklerine doğrudan ve dolaylı etkisini görünür kılmayı; çocuk yaşta evliliklerin değişen dinamiklerini ortaya koymayı; kesişim alanlarında bu sorunun çözümüne dair savunuculuk için bilgi ve veri üretmeyi amaçladık.

Araştırma hızlı değerlendirme yöntemini kullanarak kapsamını Adana’daki sosyoekonomik açıdan dezavantajlı haneler ile göçmen veya göçer (geçici koruma altında, uluslararası koruma altında vb. yabancı uyruklu ve mevsimlik gezici tarım işçiliği yapan) topluluklarda çocuk yaşta, erken ve zorla evlendirme olgusunun durumunu ortaya koymak ile sınırlandırıldı. Veri ve bilgiler, • 206 yetişkine uygulanan anketlerle • 10-17 yaş aralığındaki 11 kız çocukla yapılan atölye çalışmasıyla • Adana’da 7 kurum temsilcisiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle elde edildi.

Araştırmanın amacı temsili bir örneklem oluşturmak değildi. Hızlı değerlendirme (rapid assessment) temsili amaçlamayıp, bunun yerine daha fazla araştırma ve katılıma ışık tutabilecek ve gelecekte daha spesifik soruları ortaya çıkaracak bir ilk keşif sundu. Dolayısıyla asıl amaç, ileriye dönük bir yaklaşım geliştirmek için sorunların temel nedenlerini görünür hale getirmekti.

Doğrudan çocuklardan veri toplamanın yüksek derecede çocuk koruma ve çocuk güvenliği riski taşıması sebebiyle, özellikle kız çocukların gözlem, deneyim ve bilgileri sınırlı süreli, güvenli ortam içerisinde, çocuk katılımı ve çocuk hakları konusunda uzman ve deneyimli bir kolaylaştırıcı tarafından yürütülen bir atölye çalışmasında alındı. Uçan Süpürge Derneği’nin Çocuk Güvenliği Politika Belgesi ve Davranış Kuralları, Çocuk ve Yetişkin Onam Formları araştırma ihtiyaçları ve proje amacı göz önünde bulundurularak araştırmaya özgülendi, ayrıca, çocuklarla yapılan atölye çalışması için etik prosedür belirlendi.

Veri toplama fazı, kişilerin beyanları esasına göre gerçekleştirildi. Dolayısıyla çocuk yaşta evlilik riski veya mevcudiyeti, beyan ettikleri kadarıyla veri olarak kabul edildi. Beyanın üçüncü şahıslar veya ileri gözlem ve temasla doğrulanması veya kamu idaresinin müdahalesini gerektirecek bir çocuk koruma vaka yönetimi (case management) süreci Uçan Süpürge Derneği veya kümedeki diğer sivil toplum örgütü veya projede istihdam edilen kişiler tarafından yürütülmedi. Uçan Süpürge Derneği tarafından UNFPA’in Çocuk Yaşta, Erken ve Zorla Evliliklerin Önlenmesine Yönelik Hukuki Bilgiler Rehberi ve Kalkınma Atölyesi Kooperatifi’nin Mevsimlik Gezici Tarım İşçisi Ailelerde Çocuk Evliliklerinin Önlenmesine Yönelik Tespit ve Yönlendirme Rehberi ile Nirengi Derneği’nin İstismar-Şiddet-Çocuk Yaşta, Erken ve Zorla Evlilikler Bilgi Notundan da yararlanılarak hazırlanan Risk Tespiti Hareket Planı saha araştırmasında yer alacak kişilerle paylaşıldı. Ayrıca olası bir vaka veya risk beyanı (anket sırasında özellikle kendi çocuğunun evli olduğu veya yakın zamanda evleneceği cevabını veren) durumlarında katılımcı (ve çocuğu), anketör, KÖVED ve Uçan Süpürge Derneği’nin güvenliği/güvende olması ve küme üyesi STÖ’lerin çalışmaları açısından riskleri ve olası senaryolarda atılacak adımların konuşulduğu özel gündemli bir toplantı yapıldı. Uluslararası Göç Örgütü (IOM) ve Sened temsilcilerinin ilgili saha deneyimleri, kurumsal politika ve iş akışlarına dair bilgi ve deneyimlerini de aktardıkları buluşma Risk Tespiti Hareket Planı hazırlanmasına ayrıca katkı sundu.

Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği

https://ucansupurgedernegi.org/